SDIM 2 - Moja druga pracka
: 14 maja 2009, o 18:27
Jako, że uraczyliście mnie niesamowicie wieloma komentarzami pod ostatnią pracą, postanowiłem uraczyć was moimi kolejnymi wypocinami. ( jak się okazało, też dzięki nim dostałem się do sejmu 
Co możemy jeszcze zrobić, żeby Polska była silna i bezpieczna?
W jaki sposób demokracja wpływa na umocnienie pokoju na świecie?
Jak ważne są dla pokoju prawa człowieka i wzajemny szacunek?
Co ja mogę zrobić dla pokoju w świecie – czy mogę cokolwiek?
Praca pisemna na Sejm Dzieci i Młodzieży 2009
Sny filozofów
Duże miasto, gdzieś w świecie, czas bliżej nieokreślony
...
Niestety rozpacz i wyklinanie Boga nie pomagały. Gilbert już nie żył.
Trzy postacie próbowały odciągnąć ściskającą ciało przyjaciela dziewczynę, lecz ta kurczowo rzucała się na boki wpadając w coraz to większą histerię, na którą nie było czasu.
Nie namyślając się długo dwóch młodych chłopaków mocno chwyciło dziewczynę, po czym wszyscy zeskoczywszy z pobliskiego murku rzucili się do ucieczki.
Wyglądali trochę żałośnie. Na ciele tuziny zadrapań, siniaków, ran, podarte ubrania.
W mieście cichły powoli odgłosy syren. Cztery postacie wbiegły na teren zamkniętej od wybuchu ostatnich zamieszek szkoły, będącej obecnie w opłakanym stanie. Dziewczyna zrezygnowanym krokiem podeszła do brudnego okna i beznamiętnym wzrokiem wpatrywała się w kurz na szybie. Jedna osoba została przy drzwiach, obserwując okolicę.
- I po co im to było? - powiedział swoim niskim głosem Albino, po czym usiadł na brudnej posadzce. – Czy jest sens walczyć za taką cenę?
- Przecież mówiono nam, że wolność to łaska, a my mieliśmy prawo tak myśleć. Wszyscy mieliśmy takie prawo! - osoba stojąca przy drzwiach podeszła do Albina, kładąc mu rękę na ramieniu. - Jesteśmy ludźmi i różnimy się; nie powinno nas się siłą przekonywać do swoich racji. Dobrze się stało, że pojawił się taki ktoś jak Demos.
- Myślisz, że wiedział jakie będą skutki jego wezwań do powstania? – mówił z goryczą Albino. - A co on mógł o nas wiedzieć. Przecież przyjechał z zewnątrz. To dziwne, że ludzie Visarchosa pozwolili mu działać.
- Dużo mówił o prawach, o godności, o sprawiedliwości. Widziałeś to oburzenie w jego oczach i zgadzałeś się z nim. Zgadzałeś się, że nie możemy żyć w upodleniu. On znał te dwa światy – swój i nasz, i widział ten kontrast między nimi.
- Ghalib - w głosie Albina dało się już słyszeć nutkę irytacji – co, jeśli to ludzie Visarchosa mają racje? Co, jeśli naprawdę to wszystko co robią, jest dla naszego dobra?
Dziewczyna stojąca przy oknie błyskawicznie odwróciła głowę, po czym wściekłym wzrokiem spojrzała na chłopca. Chyba próbowała coś powiedzieć, lecz ostatecznie stęknęła pod nosem, po czym znowu odwróciła się w stronę szyby.
- Dlaczego Demos i jego ludzie mają wiedzieć lepiej co jest dla nas dobre? - do rozmowy włączył się Olaf. – Przecież nigdy nie pytali nas o zdanie.
Olaf był raczej słuchaczem, niż mówcą i była to jedna z dłuższych wypowiedzi.
- Przypomnijcie sobie czasy, gdy Demosa jeszcze z nami nie było - mówił lekko wzburzony Olaf. - Przypomnijcie sobie jak ludzie ślepo wykonywali rozkazy Visarchosa. Czy pamiętacie by wtedy ktoś narzekał? Mieliśmy wszystko: domy, szkoły, jedzenie, rozrywki, spokój. A dziś – gdzie to wszystko? – ostatnie zdanie niemal wykrzyczał.
- Pamiętacie, co Demos mówił o dobroczynności Visarchosa? – po dłuższej chwili odezwał się Albino. - Mówił, że system, w którym żyjemy jest manipulacją. Na początek władza oferuję wiele, lecz ostatecznie odbierze dużo więcej, bo oduczy nas aktywności, myślenia za siebie. Władza da nam pracę, mieszkania, ale zrobi z nas marionetki niezdolne do samodzielnego działania. Sztuczne mechanizmy w gospodarce wpędzą kraj w ruinę, a system polityczny pozbawiony wolnego słowa i opozycji nie będzie zdolny do samonaprawy. - A jak demokracja, o której tyle mówił Demos, jest tylko utopią? - Albino spojrzał prowokująco na swoich przyjaciół. – Może on przybył żeby zdezorganizować nasze państwo? Co, jeśli tam, skąd pochodzi, wcale nie żyje się lepiej? System, o którym mówił, wydaje mi się niemożliwy do ziszczenia. Naprawdę wyobrażacie sobie ustrój, w którym każdy jest wyjątkowy? W którym o państwie decydują wszyscy obywatele?
Albino odwrócił się ku drzwiom. Czuł jedynie rozpacz i zmęczenie. Walczył jednocześnie z nagłym pragnieniem, by wyrzucić z siebie tę bolesną wątpliwość, która targała nim od dawna.
- Czy myśleliście o tym, dlaczego ludzie Visarchosa nie zabili Demosa, dlaczego pozwolili mu działać? – Albino w końcu wyrzucił z siebie tę boleść.
Chłopcy oparli się o jedną ze ścian, dając do zrozumienia, że nie mają szans w tej debacie. Albino w pierwszej chwili spojrzał na nich triumfująco, lecz po chwili zdał sobie sprawę, że ta słowna potyczka nie dała mu satysfakcji, jakiej oczekiwał.
W końcu ospałym krokiem podszedł do drzwi i opierając się o nie patrzył w ciemną gęstość horyzontu, która pozwalała odgadnąć w dali morze.
Gdzieś na ulicy znowu wybuchła strzelanina. Tym razem całkiem blisko. Stojący w drzwiach Albino dostrzegł pośród snującego się dymu postać mężczyzny, który mocno utykając, biegł wzdłuż ostrzeliwanej ulicy. Nie zważając na ostrzał, Albino wyskoczył ku postaci i, podtrzymując ją ramieniem, wciągnął do budynku szkoły. Razem z kolegami, usadziwszy mężczyznę pod ścianą, uważnie obejrzeli ranę nogi.
- Mocno krwawi, to może być uszkodzona tętnica – rzekł w skupieniu Ghalib. – Tu potrzebny jest lekarz.
- Olaf, biegnij po Leonasa; wiesz gdzie go znaleźć – poprosił Albino.
Olaf wydostał się na tyły budynku, a tymczasem pozostała trójka skupiła swoją uwagę na rannym mężczyźnie, który rozglądał się po opuszczonej szkole.
- Od dawna jest pusta? – z cudzoziemskim akcentem spytał mężczyzna.
- Zamknęli ją dwa lata temu, gdy rozpoczęły się pierwsze zamieszki. Ulokowano tu siły prewencji, żeby spacyfikować miasto, gdy wybuchło powstanie. Kiedy partyzanci z FMD otoczyli miasto, budynek został ostrzelany pociskami – beznamiętnie opowiedział Albin, większość swej uwagi skupiając na obserwowaniu ulicy.
Cudzoziemiec się roześmiał, czym wywołał konsternację wśród młodzieży.
- Dlaczego się pan śmieje? – rzucił poirytowany Ghalib.
- Czy teraz jesteście bliżej tej demokracji, o którą walczycie? – pytał z wyczuwalną ironią cudzoziemiec. - Spójrzcie na tę szkołę – mówił dalej – spójrzcie na siebie. Czy jesteście szczęśliwsi albo przynajmniej dumni z tego, co się stało z waszym krajem? Nikt was nie oszczędza – ciągnął. Ludzie Visarchosa was zabijają, bo wiedzą, że popieracie Front Młodej Demokracji. FMD każe wam walczyć i też giniecie. Visarchos wie, że jego władza się chwieje, ale FMD nie ma żadnej gwarancji, że ją zdobędzie. Obie strony próbują osiągnąć cel za cenę waszego cierpienia.
- Więc władza powinna zostać w rękach Visarchosa? - wtrącił się Albino, którego postać cudzoziemca wyraźnie zaintrygowała.
- Dyktatury nie trwają wiecznie. Dyktatorzy też umierają, a bywa czasem, że sami odchodzą. Każda dyktatura wyczerpuje swój potencjał – kontynuował wywód cudzoziemiec. Nie potrzeba do tego walki zbrojnej, czasem wystarczy bierny opór.
- Więc mieliśmy bezczynnie przyglądać się, jak władza dusi w zarodku każdą swobodną myśl, jak wtrąca do więzień ludzi, którzy zdobywali się na odwagę krytykowania systemu – wykrzyczał wzburzony Ghalib.
- Czy wolność, demokracja, prawa człowieka to wartości, za które koniecznie trzeba ryzykować życiem? – pytał cudzoziemiec. - Każdy, kto tego od was żąda, jest szaleńcem. Na co umarłym demokracja, prawa człowieka? Czy bliscy zabitego odczuwają dumę, że zginął za wolność, czy rozpacz, że odeszła kochana osoba?
- Więc nasza walka nie ma sensu? – z rozpaczą wyszeptał Ghalib.
- Za cenę życia? – zdumiał się cudzoziemiec. - Zachować godność osobistą, nie sprzyjać dyktaturze, stawiać jej bierny opór - czy w warunkach poniżenia człowieka to nie jest bohaterstwo? Trwalszą demokrację ludzie budują drogą ewolucji, niż rewolucji. Z rzeczy samej demokracji wynika bowiem różnorodność i odmienność poglądów. Zaś rewolucja potrzebuje wroga, którego musi unicestwić, by zwyciężyć.
...
Kilkanaście lat później. Polska, spotkanie autorskie
...
- Pan im odebrał nadzieję!
- Raczej próbowałem wypędzić z nich szaleństwo. Demokracji nie można budować na trupach. Oczywiście, idea czasami wymaga poświęceń, ale nie jest ona odpowiedzialna za ludzi, którzy nią wierzą. To ludzie sami muszą być za siebie odpowiedzialni. Proszę zwrócić uwagę, jak skuteczny w czasach komunizmu okazał się bierny opór, że w końcu doprowadził do upadku systemu. Rzecz jasna, nie uniknęliśmy ofiar, ale – jak rzadko w naszych dziejach – były one niewspółmiernie małe, niż gdybyśmy wywołali rewolucję.
- Mamy zatem suwerenność i wolność. Co możemy zrobić dla większego bezpieczeństwa Polski?
- Siłę państwa w stosunkach wewnętrznych buduje się na fundamencie praw i wolności człowieka. Ale by człowiek mógł z nich świadomie korzystać, musi być wyedukowany. To mit, że szerokie i nieograniczone prawa sprzyjają demokracji. Demokracji sprzyja samoograniczenie się jednostek i całych grup społecznych, bo tylko wtedy w tej wspólnej przestrzeni zmieszczą się wszyscy i nikt nie będzie się czuł wykluczony.
- Czy dla siły państwa nie wystarczy, że jego obywatele będą się z tym państwem utożsamiać?
- Ze swoim państwem utożsamiają się nie tylko patrioci, ale też nacjonaliści i szowiniści, a to już zagrożenie dla pokoju wewnętrznego. Zazwyczaj bowiem pożywką dla nacjonalizmu czy szowinizmu jest wyimaginowane zagrożenie wewnętrzne lub zewnętrzne. Dla przeciętnego obywatela państwo jest poniekąd abstrakcją, a często bywa uciążliwą strukturą. Lepiej więc gdy ludzie utożsamiają się ze wspólnotami, w których żyją i w nich oraz poprzez nie realizują swoje życiowe potrzeby. Do tego modelu społecznego pasuje liberalna koncepcja państwa, ale ta się sprawdza tylko w długotrwałych i dojrzałych demokracjach. Polacy muszą się jeszcze wiele nauczyć – szczególnie umiejętności współdziałania – i odbudować zaufanie społeczne. Wtedy może zaczną budować życie wspólnotowe.
Pozycję zewnętrzną możemy zbudować nie na konfrontacji z sąsiadami, ale na poszukiwaniu wspólnych interesów. Nie można bezustannie żyć historycznymi urazami i przekładać je na stosunki międzypaństwowe. Trzeba wysyłać na emeryturę polityków, którzy używają wypaczonej polityki historycznej do konfrontacji z sąsiadami. Nie można bezustannie i bezkarnie obrażać drugiego narodu i powoływać się przy tym na nasze zasługi lub poświęcenie, o które najczęściej nas nie proszono. To są marne kwalifikacje do uprawiania współczesnej polityki europejskiej.
- Czy demokracja umacnia pokój na świecie?
- To trochę wyidealizowane przekonanie. Są na to dowody „za”, ale są i dowody „przeciw”. Pokój we współczesnym świecie bardziej niekiedy zależy od posiadania i dostępu do surowców strategicznych i interesów ponadnarodowych korporacji, niż od tego, gdzie istnieje demokracja. Ma ona – moim zdaniem – wymiar bardziej wewnątrzpaństwowy, niż zewnętrzny, międzynarodowy. Nie wszystkie dyktatury są zewnętrznie agresywne i nie wszystkie demokracje są pokojowo nastawione. Największa demokracja świata – Stany Zjednoczone – jest tego wymownym przykładem.
Dobrego przykładu dostarcza też niemiecki filozof Karl Jaspers. Według niego Hitler objął władzę metodami legalnymi, w ramach demokracji. Nie zgadzał się z głosami mówiącymi, że dojście Hitlera do władzy było nieuchronne i spowodowane złymi instytucjami. Według Jaspersa to nie instytucje zawiodły, ale ludzie, którzy nimi kierowali.
Konflikty wybuchają tam, gdzie społeczeństwa są pozbawione perspektyw, gdzie jest nędza. W Belgii trwa spór między Walonami a Flamandami, lecz nie przeradza się w krwawy konflikt, bo obie te grupy mają za dużo do stracenia. Gdyby przenieść je na biedne Bałkany, mogłaby się polać krew. Kiedyś Jan Paweł II powiedział do polskiego ministra spraw zagranicznych Adama Rotfelda: „Przez wieki mieliśmy do czynienia z rozmaitymi grupami, które żyły w strasznej biedzie, a mimo to do konfliktów nie dochodziło. A potem nagle walki wybuchały. Powodem konfliktów jest chyba przede wszystkim nierówne traktowanie. Ludziom łatwiej jest znieść trudne warunki życia niż poniżenie wynikające z nierównego traktowania przez inną grupę”.
Jak więc widzimy, nie ma pokoju tam, gdzie nie ma poszanowania praw jednostek i wspólnot, a szacunek ma jedynie wartość deklaratywną.
Jeśli warunkiem demokracji jest równość obywateli, to demokracja przeniesiona na stosunki międzynarodowe powinna zakładać równość podmiotów prawa międzynarodowego. To jednak wydaje mi się zbyt odległe i zbyt idealistyczne
- Jestem tylko małym trybem w ogromnym mechanizmie świata. Co mogę zrobić, by zapanował w nim pokój?
- Wspomniany już Jaspers uważał, że aby zmienić państwo najpierw należy zmienić siebie. Natomiast Emanuel Kant już w 1785 r. w eseju zatytułowanym „Czym jest Oświecenie?” napisał takie słowa:
„Miej śmiałość być wolnym i szanuj wolność i autonomię innych; godność człowieka polega bowiem na jego wolności i poszanowaniu autonomicznych i odpowiedzialnych przekonań, zwłaszcza gdy różnią się one od jego własnych.”
Myślę, że dziś potrzeba nam nowego Oświecenia. Jeśli to wezwanie Kanta weźmiemy za podstawę pokoju społecznego, co znów brzmi nazbyt idealistycznie, to perspektywa pokoju na świecie tylko się przybliży.
Przecież zdarzają się rzeczy, o których nie śnili nawet filozofowie.
LITERATURA I ŹRÓDŁA:
I. Alechowicz „Karl Jaspers filozofia i polityka” Wrocław 1996r.
H. Buczyńska-Garewicz „Dwa wykłady o Jaspersie” Warszawa 2005r.
http://www.tygodnik.com.pl/numer/2738/burnetko.html
Co możemy jeszcze zrobić, żeby Polska była silna i bezpieczna?
W jaki sposób demokracja wpływa na umocnienie pokoju na świecie?
Jak ważne są dla pokoju prawa człowieka i wzajemny szacunek?
Co ja mogę zrobić dla pokoju w świecie – czy mogę cokolwiek?
Praca pisemna na Sejm Dzieci i Młodzieży 2009
Sny filozofów
Duże miasto, gdzieś w świecie, czas bliżej nieokreślony
...
Niestety rozpacz i wyklinanie Boga nie pomagały. Gilbert już nie żył.
Trzy postacie próbowały odciągnąć ściskającą ciało przyjaciela dziewczynę, lecz ta kurczowo rzucała się na boki wpadając w coraz to większą histerię, na którą nie było czasu.
Nie namyślając się długo dwóch młodych chłopaków mocno chwyciło dziewczynę, po czym wszyscy zeskoczywszy z pobliskiego murku rzucili się do ucieczki.
Wyglądali trochę żałośnie. Na ciele tuziny zadrapań, siniaków, ran, podarte ubrania.
W mieście cichły powoli odgłosy syren. Cztery postacie wbiegły na teren zamkniętej od wybuchu ostatnich zamieszek szkoły, będącej obecnie w opłakanym stanie. Dziewczyna zrezygnowanym krokiem podeszła do brudnego okna i beznamiętnym wzrokiem wpatrywała się w kurz na szybie. Jedna osoba została przy drzwiach, obserwując okolicę.
- I po co im to było? - powiedział swoim niskim głosem Albino, po czym usiadł na brudnej posadzce. – Czy jest sens walczyć za taką cenę?
- Przecież mówiono nam, że wolność to łaska, a my mieliśmy prawo tak myśleć. Wszyscy mieliśmy takie prawo! - osoba stojąca przy drzwiach podeszła do Albina, kładąc mu rękę na ramieniu. - Jesteśmy ludźmi i różnimy się; nie powinno nas się siłą przekonywać do swoich racji. Dobrze się stało, że pojawił się taki ktoś jak Demos.
- Myślisz, że wiedział jakie będą skutki jego wezwań do powstania? – mówił z goryczą Albino. - A co on mógł o nas wiedzieć. Przecież przyjechał z zewnątrz. To dziwne, że ludzie Visarchosa pozwolili mu działać.
- Dużo mówił o prawach, o godności, o sprawiedliwości. Widziałeś to oburzenie w jego oczach i zgadzałeś się z nim. Zgadzałeś się, że nie możemy żyć w upodleniu. On znał te dwa światy – swój i nasz, i widział ten kontrast między nimi.
- Ghalib - w głosie Albina dało się już słyszeć nutkę irytacji – co, jeśli to ludzie Visarchosa mają racje? Co, jeśli naprawdę to wszystko co robią, jest dla naszego dobra?
Dziewczyna stojąca przy oknie błyskawicznie odwróciła głowę, po czym wściekłym wzrokiem spojrzała na chłopca. Chyba próbowała coś powiedzieć, lecz ostatecznie stęknęła pod nosem, po czym znowu odwróciła się w stronę szyby.
- Dlaczego Demos i jego ludzie mają wiedzieć lepiej co jest dla nas dobre? - do rozmowy włączył się Olaf. – Przecież nigdy nie pytali nas o zdanie.
Olaf był raczej słuchaczem, niż mówcą i była to jedna z dłuższych wypowiedzi.
- Przypomnijcie sobie czasy, gdy Demosa jeszcze z nami nie było - mówił lekko wzburzony Olaf. - Przypomnijcie sobie jak ludzie ślepo wykonywali rozkazy Visarchosa. Czy pamiętacie by wtedy ktoś narzekał? Mieliśmy wszystko: domy, szkoły, jedzenie, rozrywki, spokój. A dziś – gdzie to wszystko? – ostatnie zdanie niemal wykrzyczał.
- Pamiętacie, co Demos mówił o dobroczynności Visarchosa? – po dłuższej chwili odezwał się Albino. - Mówił, że system, w którym żyjemy jest manipulacją. Na początek władza oferuję wiele, lecz ostatecznie odbierze dużo więcej, bo oduczy nas aktywności, myślenia za siebie. Władza da nam pracę, mieszkania, ale zrobi z nas marionetki niezdolne do samodzielnego działania. Sztuczne mechanizmy w gospodarce wpędzą kraj w ruinę, a system polityczny pozbawiony wolnego słowa i opozycji nie będzie zdolny do samonaprawy. - A jak demokracja, o której tyle mówił Demos, jest tylko utopią? - Albino spojrzał prowokująco na swoich przyjaciół. – Może on przybył żeby zdezorganizować nasze państwo? Co, jeśli tam, skąd pochodzi, wcale nie żyje się lepiej? System, o którym mówił, wydaje mi się niemożliwy do ziszczenia. Naprawdę wyobrażacie sobie ustrój, w którym każdy jest wyjątkowy? W którym o państwie decydują wszyscy obywatele?
Albino odwrócił się ku drzwiom. Czuł jedynie rozpacz i zmęczenie. Walczył jednocześnie z nagłym pragnieniem, by wyrzucić z siebie tę bolesną wątpliwość, która targała nim od dawna.
- Czy myśleliście o tym, dlaczego ludzie Visarchosa nie zabili Demosa, dlaczego pozwolili mu działać? – Albino w końcu wyrzucił z siebie tę boleść.
Chłopcy oparli się o jedną ze ścian, dając do zrozumienia, że nie mają szans w tej debacie. Albino w pierwszej chwili spojrzał na nich triumfująco, lecz po chwili zdał sobie sprawę, że ta słowna potyczka nie dała mu satysfakcji, jakiej oczekiwał.
W końcu ospałym krokiem podszedł do drzwi i opierając się o nie patrzył w ciemną gęstość horyzontu, która pozwalała odgadnąć w dali morze.
Gdzieś na ulicy znowu wybuchła strzelanina. Tym razem całkiem blisko. Stojący w drzwiach Albino dostrzegł pośród snującego się dymu postać mężczyzny, który mocno utykając, biegł wzdłuż ostrzeliwanej ulicy. Nie zważając na ostrzał, Albino wyskoczył ku postaci i, podtrzymując ją ramieniem, wciągnął do budynku szkoły. Razem z kolegami, usadziwszy mężczyznę pod ścianą, uważnie obejrzeli ranę nogi.
- Mocno krwawi, to może być uszkodzona tętnica – rzekł w skupieniu Ghalib. – Tu potrzebny jest lekarz.
- Olaf, biegnij po Leonasa; wiesz gdzie go znaleźć – poprosił Albino.
Olaf wydostał się na tyły budynku, a tymczasem pozostała trójka skupiła swoją uwagę na rannym mężczyźnie, który rozglądał się po opuszczonej szkole.
- Od dawna jest pusta? – z cudzoziemskim akcentem spytał mężczyzna.
- Zamknęli ją dwa lata temu, gdy rozpoczęły się pierwsze zamieszki. Ulokowano tu siły prewencji, żeby spacyfikować miasto, gdy wybuchło powstanie. Kiedy partyzanci z FMD otoczyli miasto, budynek został ostrzelany pociskami – beznamiętnie opowiedział Albin, większość swej uwagi skupiając na obserwowaniu ulicy.
Cudzoziemiec się roześmiał, czym wywołał konsternację wśród młodzieży.
- Dlaczego się pan śmieje? – rzucił poirytowany Ghalib.
- Czy teraz jesteście bliżej tej demokracji, o którą walczycie? – pytał z wyczuwalną ironią cudzoziemiec. - Spójrzcie na tę szkołę – mówił dalej – spójrzcie na siebie. Czy jesteście szczęśliwsi albo przynajmniej dumni z tego, co się stało z waszym krajem? Nikt was nie oszczędza – ciągnął. Ludzie Visarchosa was zabijają, bo wiedzą, że popieracie Front Młodej Demokracji. FMD każe wam walczyć i też giniecie. Visarchos wie, że jego władza się chwieje, ale FMD nie ma żadnej gwarancji, że ją zdobędzie. Obie strony próbują osiągnąć cel za cenę waszego cierpienia.
- Więc władza powinna zostać w rękach Visarchosa? - wtrącił się Albino, którego postać cudzoziemca wyraźnie zaintrygowała.
- Dyktatury nie trwają wiecznie. Dyktatorzy też umierają, a bywa czasem, że sami odchodzą. Każda dyktatura wyczerpuje swój potencjał – kontynuował wywód cudzoziemiec. Nie potrzeba do tego walki zbrojnej, czasem wystarczy bierny opór.
- Więc mieliśmy bezczynnie przyglądać się, jak władza dusi w zarodku każdą swobodną myśl, jak wtrąca do więzień ludzi, którzy zdobywali się na odwagę krytykowania systemu – wykrzyczał wzburzony Ghalib.
- Czy wolność, demokracja, prawa człowieka to wartości, za które koniecznie trzeba ryzykować życiem? – pytał cudzoziemiec. - Każdy, kto tego od was żąda, jest szaleńcem. Na co umarłym demokracja, prawa człowieka? Czy bliscy zabitego odczuwają dumę, że zginął za wolność, czy rozpacz, że odeszła kochana osoba?
- Więc nasza walka nie ma sensu? – z rozpaczą wyszeptał Ghalib.
- Za cenę życia? – zdumiał się cudzoziemiec. - Zachować godność osobistą, nie sprzyjać dyktaturze, stawiać jej bierny opór - czy w warunkach poniżenia człowieka to nie jest bohaterstwo? Trwalszą demokrację ludzie budują drogą ewolucji, niż rewolucji. Z rzeczy samej demokracji wynika bowiem różnorodność i odmienność poglądów. Zaś rewolucja potrzebuje wroga, którego musi unicestwić, by zwyciężyć.
...
Kilkanaście lat później. Polska, spotkanie autorskie
...
- Pan im odebrał nadzieję!
- Raczej próbowałem wypędzić z nich szaleństwo. Demokracji nie można budować na trupach. Oczywiście, idea czasami wymaga poświęceń, ale nie jest ona odpowiedzialna za ludzi, którzy nią wierzą. To ludzie sami muszą być za siebie odpowiedzialni. Proszę zwrócić uwagę, jak skuteczny w czasach komunizmu okazał się bierny opór, że w końcu doprowadził do upadku systemu. Rzecz jasna, nie uniknęliśmy ofiar, ale – jak rzadko w naszych dziejach – były one niewspółmiernie małe, niż gdybyśmy wywołali rewolucję.
- Mamy zatem suwerenność i wolność. Co możemy zrobić dla większego bezpieczeństwa Polski?
- Siłę państwa w stosunkach wewnętrznych buduje się na fundamencie praw i wolności człowieka. Ale by człowiek mógł z nich świadomie korzystać, musi być wyedukowany. To mit, że szerokie i nieograniczone prawa sprzyjają demokracji. Demokracji sprzyja samoograniczenie się jednostek i całych grup społecznych, bo tylko wtedy w tej wspólnej przestrzeni zmieszczą się wszyscy i nikt nie będzie się czuł wykluczony.
- Czy dla siły państwa nie wystarczy, że jego obywatele będą się z tym państwem utożsamiać?
- Ze swoim państwem utożsamiają się nie tylko patrioci, ale też nacjonaliści i szowiniści, a to już zagrożenie dla pokoju wewnętrznego. Zazwyczaj bowiem pożywką dla nacjonalizmu czy szowinizmu jest wyimaginowane zagrożenie wewnętrzne lub zewnętrzne. Dla przeciętnego obywatela państwo jest poniekąd abstrakcją, a często bywa uciążliwą strukturą. Lepiej więc gdy ludzie utożsamiają się ze wspólnotami, w których żyją i w nich oraz poprzez nie realizują swoje życiowe potrzeby. Do tego modelu społecznego pasuje liberalna koncepcja państwa, ale ta się sprawdza tylko w długotrwałych i dojrzałych demokracjach. Polacy muszą się jeszcze wiele nauczyć – szczególnie umiejętności współdziałania – i odbudować zaufanie społeczne. Wtedy może zaczną budować życie wspólnotowe.
Pozycję zewnętrzną możemy zbudować nie na konfrontacji z sąsiadami, ale na poszukiwaniu wspólnych interesów. Nie można bezustannie żyć historycznymi urazami i przekładać je na stosunki międzypaństwowe. Trzeba wysyłać na emeryturę polityków, którzy używają wypaczonej polityki historycznej do konfrontacji z sąsiadami. Nie można bezustannie i bezkarnie obrażać drugiego narodu i powoływać się przy tym na nasze zasługi lub poświęcenie, o które najczęściej nas nie proszono. To są marne kwalifikacje do uprawiania współczesnej polityki europejskiej.
- Czy demokracja umacnia pokój na świecie?
- To trochę wyidealizowane przekonanie. Są na to dowody „za”, ale są i dowody „przeciw”. Pokój we współczesnym świecie bardziej niekiedy zależy od posiadania i dostępu do surowców strategicznych i interesów ponadnarodowych korporacji, niż od tego, gdzie istnieje demokracja. Ma ona – moim zdaniem – wymiar bardziej wewnątrzpaństwowy, niż zewnętrzny, międzynarodowy. Nie wszystkie dyktatury są zewnętrznie agresywne i nie wszystkie demokracje są pokojowo nastawione. Największa demokracja świata – Stany Zjednoczone – jest tego wymownym przykładem.
Dobrego przykładu dostarcza też niemiecki filozof Karl Jaspers. Według niego Hitler objął władzę metodami legalnymi, w ramach demokracji. Nie zgadzał się z głosami mówiącymi, że dojście Hitlera do władzy było nieuchronne i spowodowane złymi instytucjami. Według Jaspersa to nie instytucje zawiodły, ale ludzie, którzy nimi kierowali.
Konflikty wybuchają tam, gdzie społeczeństwa są pozbawione perspektyw, gdzie jest nędza. W Belgii trwa spór między Walonami a Flamandami, lecz nie przeradza się w krwawy konflikt, bo obie te grupy mają za dużo do stracenia. Gdyby przenieść je na biedne Bałkany, mogłaby się polać krew. Kiedyś Jan Paweł II powiedział do polskiego ministra spraw zagranicznych Adama Rotfelda: „Przez wieki mieliśmy do czynienia z rozmaitymi grupami, które żyły w strasznej biedzie, a mimo to do konfliktów nie dochodziło. A potem nagle walki wybuchały. Powodem konfliktów jest chyba przede wszystkim nierówne traktowanie. Ludziom łatwiej jest znieść trudne warunki życia niż poniżenie wynikające z nierównego traktowania przez inną grupę”.
Jak więc widzimy, nie ma pokoju tam, gdzie nie ma poszanowania praw jednostek i wspólnot, a szacunek ma jedynie wartość deklaratywną.
Jeśli warunkiem demokracji jest równość obywateli, to demokracja przeniesiona na stosunki międzynarodowe powinna zakładać równość podmiotów prawa międzynarodowego. To jednak wydaje mi się zbyt odległe i zbyt idealistyczne
- Jestem tylko małym trybem w ogromnym mechanizmie świata. Co mogę zrobić, by zapanował w nim pokój?
- Wspomniany już Jaspers uważał, że aby zmienić państwo najpierw należy zmienić siebie. Natomiast Emanuel Kant już w 1785 r. w eseju zatytułowanym „Czym jest Oświecenie?” napisał takie słowa:
„Miej śmiałość być wolnym i szanuj wolność i autonomię innych; godność człowieka polega bowiem na jego wolności i poszanowaniu autonomicznych i odpowiedzialnych przekonań, zwłaszcza gdy różnią się one od jego własnych.”
Myślę, że dziś potrzeba nam nowego Oświecenia. Jeśli to wezwanie Kanta weźmiemy za podstawę pokoju społecznego, co znów brzmi nazbyt idealistycznie, to perspektywa pokoju na świecie tylko się przybliży.
Przecież zdarzają się rzeczy, o których nie śnili nawet filozofowie.
LITERATURA I ŹRÓDŁA:
I. Alechowicz „Karl Jaspers filozofia i polityka” Wrocław 1996r.
H. Buczyńska-Garewicz „Dwa wykłady o Jaspersie” Warszawa 2005r.
http://www.tygodnik.com.pl/numer/2738/burnetko.html
